Starożytny Rzym
Pontyfik
Pontyfik (od łac. pontifex, dopełniacz - pontificis) - dokładnie “budowniczy mostów”. Termin stosowany w starożytności do najwyższych kapłanów, później także do cesarzy (Pontifex Maximus), jako do “budujących mosty” - czyli łączących to, co ziemskie z tym, co boskie.
Określenie to przeszło potem na papieży i do współczesnych języków, np. ang. “pontiff“. Od tego terminu pochodzi “pontyfikat”, […]
Plebejusze
Plebejusze (łac. plebs - lud) – w starożytnym Rzymie warstwa społeczna, prawdopodobnie wywodząca się od ludów pobliskich, podbitych terenów lub osiedlających się w Rzymie.
Plebejusze byli wolni, lecz (do pewnego momentu) nie mieli praw obywatelskich. Nie mogli obejmować urzędów państwowych a także zawierać małżeństw z synami lub córkami patrycjuszy. Trudnili się rzemiosłem i kupiectwem. Pełnili również […]
Patrycjusze
Patrycjusze (łac. patres - ojcowie) to uprzywilejowana, wyższa warstwa społeczna, która pojawiła się w okresie republiki, w starożytnym Rzymie. Posiadali pełne prawa polityczne (do pewnego momentu) i wyłączność na obejmowanie urzędów. Wywodzili się oni z zamożnych rodzin.
Przeciwieństwem patrycjuszy byli plebejusze. Podjęli oni walkę o polityczne równouprawnienie z patrycjuszami. W roku 367 p.n.e. uzyskali dostęp do […]
Palatyn
Palatyn (łac. Mons Palatinus) - jedno ze siedmiu wzgórz Rzymu, według tradycji (i ostatnich badań archeologicznych) uważane za miejsce najstarszej osady rzymskiej zwanej Roma quadrata. Tu w grocie zwanej Lupercal miała wilczyca karmić Romulusa i Remusa. Znajdowały się tu m.in. świątynia Wiktorii, świątynia Jowisza Statora, Dom Liwii, pałac Septimusa Sewera, pałac Domicjana.
Nobilowie
Nobilowie (łac. nobilis - szlachetny) - wyłonili się na przełomie III i II wieku p.n.e. spośród arystokracji senatorskiej. Byli właścicielami latyfundiów w Rzymie, piastowali godności senatorskie i urzędy, często dziedzicznie, gdyż zasługi dziadów i ojców dla republiki były istotnym argumentem przy wyborach ich synów i wnuków.
Stanowiska dawały im okazję do pomnażania majątku. Dodatkowo po zakończeniu […]
Nony
Nony (łac. Nonae) - w kalendarzu rzymskim jest to dziewiąty (łac. nonus), a wedle naszej rachuby ósmy dzień przed Idami. Nony przypadają piątego dnia każdego miesiąca, a w marcu, maju, lipcu i październiku - siódmego.
Zgodnie z językiem oryginału termin jest rodzaju żeńskiego i występuje wyłącznie w liczbie mnogiej. Pisany jest wielką literą.
Mury serwiańskie
Mury serwiańskie, mury Serwiusza - mylna nazwa muru obronnego wzniesionego z rozkazu senatu po 378 p.n.e. wokół antycznego Rzymu po najeździe Galów w 390 p.n.e. pod wodzą Brennusa. Mur ten miał ok. 3,5 m grubości i ponad 7 m wysokości, a jego obwód wynosił ok. 9 km i zbudowany był z wykorzystaniem resztek ziemnego wału […]
Kolonia
Kolonia (łac. colonia), miasto zdobyte lub zakładane przez Rzymian na podbitych terenach. Część ludności kolonii stanowili przesiedleni rzymscy obywatele (bezrolni chłopi, weterani legionowi), dotychczasowi mieszkańcy miasta zazwyczaj również otrzymywali rzymskie obywatelstwo, jednak bez wszystkich praw przysługujących napływowym Rzymianom.
Zasięg rzymskich kolonii rozszerzał się stopniowo, najpierw zakładano je w Italii, następnie na sukcesywnie podbijanych terytoriach w basenie […]
Kalendy
Kalendy (łac. Calendae) - w kalendarzu rzymskim pierwszy dzień każdego miesiąca. Termin ten nie ma żadnego (poza tradycyjnym) znaczenia w słonecznym kalendarzu juliańskim. Natomiast w pierwotnym kalendarzu księżycowym mianem Calendae określano pierwszy dzień po nowiu, czyli ten dzień, w który po zapadnięciu zmroku księżyc powinien znowu stać się widoczny. Oznaczało to początek nowego miesiąca.
Przypuszcza się […]
Katakumby
Katakumby (z gr. kata kyumbas blisko jamy, blisko wydrążenia) - po raz pierwszy tego terminu użyli Rzymianie by określić miejsce na ulicy Via Appia, gdzie wydobywano skałę tuf, używaną do budowy umocnień. Miejsce wydobycia znajdowało się niedaleko jamy w której pochowany był Święty Sebastian. Dlatego miejsce to nazwano katakumbami. Wielu chrześcijan chciało być pochowanych obok […]