Bezpośrednim powodem do wybuchu, jakbyśmy dziś powiedzieli – medialnej – bitwy, była prapremiera dramatu Victora Hugo pod tytułem “Hernani”, ponieważ najwyraźniej eksponowała nowe podejście do pisarstwa.

Już wcześniej Francja, a z nią właściwie cała Europa poznała inne, wcześniejsze dzieła romantyzmu, gdyż aż do końca XIX wieku wykształceni ludzie posługiwali się językiem francuskim, a więc tworczość francuska emanowała na cały obszar kultury europejskiej i amerykańskiej. Inne dzieła nie były jednak tak rewolucyjne w formie, skupiały się bardziej na ekspresji emocji. Dopiero “Hernani” wywołał burzę.

Cechy stylu sentymentalistycznego

1. Nasilenie pierwiastka uczuciowego.
2. Poszerzenie tematyki literatury i wzbogacenie jej o treści społeczne
3. W literaturze podkreślanie indywidualizmu bohaterów
4. Stylowi retoryczno-oratorskiemu przeciwstawienie intymności i czułości
5. Nastroje elegijne, smutek i melancholia
6. Wprowadzenie uczuć litości i empatii
7. Wprowadzenie folkloru
8. Naśladowanie natury, ale nie ucywilizowanej, lecz prostej, a nawet dzikiej

Jego twórcami byli Jean Jacques Rousseau (we Francji) i Laurence Sterne (w Anglii). Nazwa nurtu pochodzi od dzieła Laurence’a Sterne’a Podróż sentymentalna.

Sentymentaliści w centrum zainteresowania stawiali człowieka i jego uczucia, skupiali się na indywidualizmie, wnętrzu. Uważali, że człowiek w procesie cywilizacji utracił podstawowe wartości, dlatego propagowali powrót do natury. Metody poznawania świata według nich to: empiryzm i sensualizm. Dzieło sztuki, zgodnie z zasadami kierunku, powinno mówić o uczuciach, psychice człowieka i przeżywanych przez niego emocjach. Dla nurtu typowe były gatunki: sielanka, powieść sentymentalna. Główni przedstawiciele w Europie to Jean Jacques Rousseau, Laurence Sterne; w Polsce: Franciszek Karpiński i Franciszek Dionizy Kniaźnin.

Cechy stylu sentymentalistycznego

• nasilenie pierwiastka uczuciowego,
• Poszerzenie tematyki literatury i wzbogacenie jej o treści społeczne,
• w literaturze podkreślanie indywidualizmu bohaterów,
• stylowi retoryczno-oratorskiemu przeciwstawienie intymności i czułości,
• nastroje religijne, smutek i melancholia,
• wprowadzenie uczuć litości i empatii,
• wprowadzenie folkloru,
• naśladowanie natury, ale nie ucywilizowanej, lecz prostej, a nawet dzikiej.

Charakterystyka człowieka sentymentalnego:

• czuły
• patrzy na świat przez pryzmat miłości
• powinien analizować własne przeżycia
• powinien kochać przyrodę
• powinien bywać na łonie natury
• nie powinien korzystać ze zdobyczy cywilizacji
• najlepiej żeby był pasterzem lub pasterką

Poglądy Jeana Jacquesa Rousseau:

• uczucie jest podstawową cechą kultury ludzkiej
• kultura i cywilizacja niszczą w człowieku to co dobre
• człowiek jest rozdarty między czułością, dobrocią, a wymaganiami jakie stawia mu cywilizacja
• trzeba powrócić do natury i odbudować w człowieku dobroć
• człowiekowi dają szczęście uczucia takie jak miłość, przyjaźń, życie w zgodzie z samym sobą, z głosem serca

Jeana Jacquesa Rousseau obwiniano o niemoralność i propagowanie związków niemoralnych.

Idee oświeceniowe przyświecały wielu wybitnym osiemnastowiecznym prominentom i luminarzom ówczesnej kultury. Dzięki nim nastąpił gwałtowny rozwój szkolnictwa, nauk ścisłych, życia politycznego i kulturalnego. Dzięki działalności m.in. Stanisława Kostki Potockiego i Ignacego Potockiego Polska jako pierwszy kraj w Europie otrzymała nowoczesną konstytucję. Zaistniały wtedy również próby budowania państwa na zasadach oświeceniowych, które zostały jednak przerwane przez rozbiory.

Oświecenie w Polsce można podzielić na trzy fazy:

• wczesna – od lat 40. XVIII w. do 1764
• dojrzała (czasy stanisławowskie) – 1764-1795
• schyłkowa (późne oświecenie lub oświecenie postanisławowskie) – 1795-1822

Nurt myśli oświeceniowej obecny w większości katolickich krajów Europy (Włochy, Austria, Hiszpania) od lat 30. XVIII w. W początkach oświecenia wśród jego propagatorów w tych krajach znajdowali się głównie ludzi religijni, nie przeciwstawiający sobie wiedzy i osiągnięć nauki.

Przyniosło ono odnowę nauczania kościelnego i udoskonalenie form kształcenia kleru. Jego przedstawiciele odrzucali pobożność dewocyjną, płytkie moralizatorstwo, potępiali ciemnotę, zabobony i przesądy i przyczynili się do większego otwarcia na Pismo Święte i naukę Ojców Kościoła. Wielu jego przedstawicieli nawoływało do tolerancji religijnej.

Julia i Saint-Preux zdają sobie sprawę, że ich uczucie nie może się spełnić, toteż starają się walczyć z tą zakazaną miłością, nie chcą się spotykać, chociaż bardzo za sobą tęsknią, nie chcą do siebie pisać listów, chociaż jest to istotą ich życia, żałują, że się poznali, choć nie są w stanie wyobrazić sobie, że mogliby się nigdy w życiu nie spotkać. Ich smutny los był dla Rousseau pretekstem do gwałtownej krytyki cywilizacji. Powieść nawiazuje do historii filozofa Abelarda i jego uczennicy Heloizy z wieków średnich (stąd tytuł). Jednakże w “Nowej Heloizie” Jeana Jacquesa Rousseau miłość między dwojgiem kochanków ma postać platoniczną. “Nowa Heloiza” w XVIII wieku była nazwana “Biblią zakochanych”.

• Wojciech Bogusławski (1757-1829)
• Franciszek Bohomolec (1720-1784)
• Franciszek Salezy Jezierski (1740-1791)
• Franciszek Karpiński (1741-1825)
• Franciszek Dionizy Kniaźnin (1750-1807)
• Hugo Kołłątaj (1750-1812)
• Stanisław Konarski (1700-1773)
• Ignacy Krasicki (1735-1801)
• Adam Naruszewicz (1733-1796)
• Julian Ursyn Niemcewicz (1757-1841)
• Stanisław Staszic (1755-1826)
• Stanisław Trembecki (1739-1812)
• Franciszek Zabłocki (1754-1821)

W innym sensie haskala oznacza studia nad biblijnym językiem hebrajskim, a także inną literaturą spisaną w tym języku. Czasem termin ten używany jest na określenie współczesnych krytycznych badań nad żydowskimi księgami religijnymi, takimi jak Miszna i Talmud, dla odróżnienia ich od metod stosowanych w tej dziedzinie przez ortodoksów.

Ludzie oświecenia najbardziej cenili to, co można pojąć rozumem. Ważna cecha oświecenia to sekularyzacja państw europejskich oraz sformułowanie praw człowieka.

• Do najważniejszych wydarzeń związanych z oświeceniem należy rewolucja francuska. Idea republiki rządzonej przez wybrany w wolnych wyborach parlament stała się zaczynem zmian zachodzących w Europie. Nowy ustrój polityczny Amerykanie uczynili podstawą swojej konstytucji. Stany Zjednoczone były jednym z doskonalszych przykładów wprowadzenia pomysłów wieku rozumu w życie. Jednocześnie idee liberalizmu (łac. liberalis - dotyczący wolności) stały się podstawą ekonomicznego rozwoju tego kraju.
• Wielka Brytania mimo zachowania ustroju monarchii podążyła tą samą drogą, co doprowadziło do rewolucji przemysłowej w następnym stuleciu.
• W Prusach i Austrii udało się stworzyć zręby państwa rządzonego według rad filozofów zachowując silną władzę monarchy; wprowadzając absolutyzm oświecony, którego symbolem są władca Prus Fryderyk Wielki i Austrii Józef II Habsburg.

• W Polsce idee oświecenia doprowadziły do powstania Konstytucji 3 maja oraz do nieudanych prób budowy nowoczesnego państwa. Panował styl określany mianem klasycyzmu wszechpolskiego.