Sasi
Sasi (Saksoni, niem. Sachsen, ang. Saxons) – lud pochodzenia germańskiego, osiadły w średniowieczu w Westfalii i Dolnej Saksonii. W V-VI wieku wraz z Anglami i Jutami najechali Brytanię i założyli tam królestwa Wessex, Sussex i Essex.
W latach 772-804 Karol Wielki podbił Sasów mieszkających na kontynencie i nawrócił ich na chrześcijaństwo. Na przełomie XII/XIII wieku dotarli jako osadnicy do Siedmiogrodu, na Węgry i Słowację oraz do południowej Polski głównie poprzez Węgry.
Najpotężniejszy z rodów saskich, po ugruntowaniu swej pozycji w rodzimej Saksonii na przełomie IX i X wieku, opanował tron niemiecki (919-1024) zakładając dynastię saską Ludolfingów.
Zobacz też: Saksonia, Język starosaksoński
Samon
Samon (Samo) (zm. 658) – kupiec frankijski (noszący najprawdopodobniej imię pochodzenia celtyckiego), pochodzący prawdopodobnie z Sens, który został władcą pierwszego zanotowanego przez źródła pisane państwa słowiańskiego zwanego państwem Samona.
W 623 r. przybył razem z karawaną na tereny Czech i Moraw W 624 r. wziął udział (nie wiadomo jaki) w wielkim powstaniu Słowian przeciwko Awarom. Po zwycięstwie został obwołany królem. Popadł w konflikt z królestwem frankijskim i w 631 r. musiał odeprzeć najazd króla Dagoberta I. Zwyciężył w bitwie pod Wogastinburgiem, a podlegli mu Słowianie wykonali odwetowe rajdy na Turyngię. Państwo Samona pozbawione było typowego aparatu władzy, praktycznie nie istniała administracja, a sam władca nie zadbał o sprawy dotyczące dziedziczności tronu i po jego śmierci ok. 659 r. państwo rozpadło się, a jego tereny uległy wpływom monarchii Karola Wielkiego.
Z dwunastu słowiańskich żon miał 22 synów i 15 córek.
Rycerz
Rycerz (z niem. Ritter) – termin wywodzący się ze średniowiecza określający opancerzonego wojownika walczącego konno za pomocą różnorakiej broni białej. Rycerze posiadali specjalny status społeczny i byli przedstawicielami uprzywilejowanej warstwy feudalnej. Jako wasale – osoby podlegające zwierzchności swojego suwerena, zobowiązani byli do pełnienia służby wojskowej w zamian za przywileje i ochronę swojego pana. Ich postępowanie opierało się na specjalnym etosie z uwzględnieniem kodeksu rycerskiego.
Godność rycerza była nadawana giermkowi, podczas ceremonii pasowania.
Obraz rycerza został bardzo silnie ukształtowany przez średniowieczną sztukę m.in. francuskie pieśni rycerskie zwane chansons de geste oraz legendy (Król Artur i Rycerze Okrągłego Stołu), a także przez wyidealizowaną rolę rycerstwa podczas wypraw krzyżowych, kiedy to przedstawiani byli jako nieskazitelni wojownicy w błyszczących zbrojach szerzący Słowo Boże.
Za ramy czasowe epoki rycerskiej w Europie, historycy na ogół przyjmują okres pomiędzy wiekiem X a XV. W późniejszych czasach posługiwanie się określeniem rycerz (rycerski) ma już raczej charakter symboliczny określając zazwyczaj szlachcica lub żołnierza ze stanu rycerskiego.
W większości państw europejskich tytuł rycerski stał się jednym z niższych tytułów szlacheckich , np. w Francji jako – chevalier , w Niemczech i monarchii austro-węgierskiej – Ritter, w Wielkiej Brytanii – knight . W Polsce z uwagi na zasadę równości szlacheckiej rycerstwem tytułowano ogół szlachty, stosując też określenia kawaler lub formę łacińską – eques.
W dzisiejszych czasach, tradycję rycerską kultywują m.in. bractwa rycerskie.
Patronem rycerzy był święty Jerzy, dziś opiekun harcerzy.
Rycerstwo
Rycerstwo – w średniowieczu warstwa społeczna (stan) trudniąca się służbą wojskową - rycerze. Rycerze często posiadali ziemię nadawaną im przez suzerena w zamian za hołd lenny.
W XIII i XIV w. przekształciło się w szlachtę. W większości państw europejskich tytuł rycerski stał się jednym z niższych tytułów szlacheckich , n.p. w Francji jako - chevalier , w Niemczech i monarchii austro - węgierskiej - Ritter, w Wielkiej Brytanii - knight . W Polsce z uwagi na zasadę równości szlacheckiej rycerstwem tytułowano ogół szlachty, stosując też określenia kawaler (tytuł szlachecki) lub formę łacińską - equitus.
Rusowie
Rusowie (lub Rusini, także Rosjanie; inne nazwy: Rhosowie, Rosowie, Ruś pochodzeniu, który między ) - lud o niejasnym, prawdopodobnie nordyckimVII a X wiekiem skolonizował dorzecze Wołchowu i Dniepru i utworzył tam organizacje państwowe nazywane po ich późniejszym zjednoczeniu Rusią Kijowską. Spadkobiercami[potrzebne źródło] kultury Rusów są: Rosjanie, Ukraińcy, Białorusini i Rusini Karpaccy.
Rozdrobnienie feudalne
Rozdrobnienie feudalne (inaczej rozbicie dzielnicowe) jest to etap rozwojowy większości państw feudalnych, polegający na podziale względnie jednolitej monarchii wczesnośredniowiecznej na szereg (bardziej lub mniej samodzielnych) księstw dzielnicowych.
Przyczyny rozdrobnienia feudalnego:
- traktowanie państwa jako własności panującego (zasada patrymonialna)
- dążenia odśrodkowe możnych oraz wyższego duchowieństwa, zainteresowanych ograniczeniem jednowładztwa książąt
- brak świadomości narodowej
- brak powiązań gospodarczych w skali całego kraju, funkcjonowanie małych rynków lokalnych
Rozdrobnienie feudalne w państwach europejskich:
- Rozdrobnienie najwcześniej przeżyła Francja. Trwało ono od 987 r. do zwołania Stanów Generalnych przez Filipa IV Pięknego w 1302 r.
- W Niemczech rozdrobnienie nastąpiło późno, bo dopiero ok. 1250 r., jednak trwało bardzo długo, gdyż pełne zjednoczenie Niemiec przeprowadził dopiero kanclerz Bismarck w 1870 r.
- Na Rusi rozbicie dzielnicowe trwało od roku 1054 do 1480, w którym Iwan III Wielki (Srogi) zrzucił jarzmo tatarskie.
- W Polsce rozdrobnienie feudalne trwało od 1138 r. (śmierć Bolesława Krzywoustego) do zjednoczenia części ziem polskich przez Władysława Łokietka w 1320.
Regest
Regest – średniowieczne określenie (łac. regestum – księga do zapisywania)
a) Chronologiczny spis (rejestr, ewidencja) dokumentów z podaniem treści i miejsca ich przechowywania.
b) Krótkie streszczenie dokumentu lub listu, zwykle z określeniem wystawcy i odbiorcy.
Przywilej targowy
Przywilej targowy (łac. ius fori, niem. Marktrecht, prawo targowe) również (przywilej przymusu targowego) oraz przywileje jarmarczne – w systemie prawnym średniowiecznej Europy Zachodniej prawo królewskie, jasno sprecyzowane pozwolenie (przywilej) dotyczące organizacji i obrotu handlowego w miejscach do tego wyznaczonych w formie targów i jarmarków. Przywilej określał ilość dni targowych oraz wyznaczał miejsca do prowadzenia handlu. Źródła przywilejów targowych wynikały m.in. (jak w Polsce) z przyjętego prawa magdeburskiego w części dotyczącej zakładania miast i wsi.
Przywileje targowe a następnie cechowe nadawane miastom i miasteczkom dawały możliwości rozwoju takich miejscowości oraz przynosiły zyski zarówno jej mieszkańcom, jak i dochody władzom miejskim pobierających opłaty targowe.
Prawo lenne
Prawo lenne – średniowieczne prawo zwyczajowe regulujące stosunki między seniorem a wasalem; podstawą prawa lennego był prywatny zbiór Libri Feudorum powstały w XII wieku w północnych Włoszech, włączony do Corpus Iuris Civilis i rozpowszechniony w zachodniej Europie.
Pornokracja
Pornokracja (z gr. porne, prostytutka i kratein rządzić), nazwa okresu historycznego w drugiej połowie X wieku, począwszy od papieża Sergiusza III w 904 i skończywszy wraz ze śmiercią papieża Jana XII w 963, w okresie tym silny wpływ na papiestwo miała rodzina Theophylacti, a szczególnie Teodora i jej córka Marozja.
Według niepotwierdzonych informacji Marozja była konkubiną papieża Sergiusza III, a ich synem miał być późniejszy papież Jan XI (według innego poglądu ojcem Jana XI był Alberyk I ze Spoleto)[1].
Teofilakt i jego żona Teodora zachowali silne wpływy za pontyfikatu kolejnych papieży: Anastazego III i Landa. W marcu lub kwietniu 914 roku Teofilakt doprowadził do wyboru Jana X. Ten jednak próbował uniezależnić się od wpływu rzymskich rodów i zawarł porozumienie z Hugonem z Arles, królem Italii od 926 roku. Marozja wraz ze swoim mężem Gwidonem, markizem Toskanii, zbuntowała się przeciwko papieżowi i doprowadziła do jego uwięzienia w Zamku św. Anioła, gdzie prawdopodobnie na jej polecenie Jan X został uduszony.
Kolejnym papieżem został, jeszcze za życia uwięzionego Jana X, Leon VI. Według niektórych autorów Leon VI został uwięziony i otruty na polecenie Marozji[2].
Teodora i Marozja niewątpliwie miały wpływ na obsadę papieży w tamtym okresie. W szczególności, jako przedstawicielki rodu będącego politycznym władcą Rzymu miały efektywną kontrolę nad wyborem nowych papieży. Jednak trwają spory czy wszystkie z oskarżeń, jakie im się zarzuca mogą być udowodnione. Większość z nich to tylko domniemania, a informacje o pornokracji pochodzą z historii spisanej przez Liutpranda - biskupa Cremony. Liutprand brał udział w zgromadzeniu biskupów, którzy usunęli papieża Jana XII i był też politycznym nieprzyjacielem Rzymu. Jest opisywany przez katolicką encyklopedię jako “stronniczy i często niesprawiedliwy dla swoich przeciwników”. Jego przekazy to często niepotwierdzone plotki.